اولین بار که شیر زیر مخزن کمپرسور را باز می‌کنید و آب قهوهای بیرون می‌ریزد، شاید فکر کنید دستگاه خراب است. اما آب در مخزن کاملاً طبیعی است؛ مشکل از جایی شروع میشود که این آب تخلیه نشود یا به ابزار و قطعه کار برسد. در این مقاله می‌بینید این آب از کجا می‌آید، چقدر است و چطور مهارش کنید.
- هوای محیط همیشه بخار آب دارد؛ با فشرده و خنک شدن هوا، این بخار به آب مایع تبدیل میشود.
- مقدار آب با دما، رطوبت محیط و مقدار هوای مصرفی بالا می‌رود.
- تخلیه روزانه مخزن، اولین و ارزان‌ترین راه کنترل رطوبت است.
- برای هوای خشک‌تر، به ترتیب: جداکننده آب، فیلتر، درایر تبریدی و درایر جذبی.
این آب از کجا می‌آید؟
هوای اطراف ما همیشه مقداری بخار آب دارد؛ در تابستان‌های شرجی شمال و جنوب کشور خیلی بیشتر، در هوای خشک فلات مرکزی کمتر. کمپرسور حجم زیادی از این هوا را می‌مکد و در فضای کوچکی فشرده میکند. در نتیجه همه بخار آبِ آن حجم بزرگ، در هوای فشرده جمع میشود.
هوای فشرده هنگام خروج از سرسیلندر داغ است و می‌تواند بخار زیادی را نگه دارد. اما در مخزن و لوله‌ها خنک میشود و دیگر نمی‌تواند همه بخار را نگه دارد؛ اضافه آن به شکل قطره‌های آب روی دیواره‌ها می‌نشیند و در کف مخزن جمع میشود. به این آب «میعان» یا کندانس می‌گویند.
چقدر آب؟
مقدار آب به دما، رطوبت هوا و مقدار هوای فشرده‌شده بستگی دارد. شرکت اطلس‌کوپکو برای نمونه برآورد میکند کمپرسوری با هوادهی ۳ متر مکعب بر دقیقه حدود ۱٫۷ لیتر در ساعت میعان تولید میکند. اگر همین نسبت را برای یک کمپرسور کارگاهی کوچک با هوادهی حدود ۲۰۰ لیتر بر دقیقه در نظر بگیریم، در یک روز کاری هشت‌ساعته به حدود یک لیتر آب می‌رسیم؛ در روزهای شرجی تابستان بیشتر و در هوای خشک کمتر. این عدد دقیق نیست، اما نشان می‌دهد چرا مخزنی که هفته‌ها تخلیه نشود، پر از آب میشود.
آب تخلیه‌نشده چه آسیبی می‌زند؟
- زنگزدگی مخزن از داخل: مخزن فولادی که مدام آب در کفش مانده، از داخل خورده میشود و ضخامت دیواره‌اش کم میشود؛ این یک خطر ایمنی جدی است.
- کم شدن حجم مفید: هر لیتر آب، یک لیتر از جای هوا را می‌گیرد و کمپرسور زودتر و بیشتر روشن میشود.
- خرابی ابزار: آب، روغن‌کاری ابزارهای بادی را می‌شوید و قطعات داخلی آن‌ها را زنگ می‌زند.
- خراب شدن کار: در رنگکاری، قطره‌های آب باعث لک، حباب و چسبندگی ضعیف رنگ می‌شوند.
چطور آب را کنترل کنیم؟ از ساده تا پیشرفته
۱. تخلیه منظم مخزن
ساده‌ترین و ضروری‌ترین کار: در پایان هر روز کاری، با فشار کم مخزن، شیر تخلیه زیر آن را باز کنید تا آب خارج شود. اگر دسترسی به شیر سخت است یا ممکن است فراموش شود، شیر تخلیه اتوماتیک (زمانی یا شناوری) نصب کنید. شیرهای زمانی در فواصل ثابت باز می‌شوند و شیرهای شناوری فقط وقتی آب جمع شده عمل می‌کنند و هوای کمتری هدر می‌دهند.
۲. جداکننده آب (واترسپراتور) و فیلتر
جداکننده آب در مسیر خروجی، قطره‌های مایع را با چرخاندن هوا جدا میکند و کاسه‌اش باید مرتب تخلیه شود. فیلترها ذرات و قطره‌های ریزتر را می‌گیرند. بهتر است این قطعات نزدیک محل مصرف و بعد از جایی نصب شوند که هوا فرصت خنک شدن داشته است.
۳. درایر تبریدی
درایر تبریدی مثل یک یخچال کوچک، هوای فشرده را تا چند درجه بالای صفر خنک میکند تا بخار آب آن چگالیده و جدا شود؛ سپس هوا را دوباره کمی گرم میکند. برای بیشتر کارگاه‌ها، رنگکاری و صنایع عمومی، این سطح خشکی کافی است.
۴. درایر جذبی و غشایی
وقتی هوای بسیار خشک لازم است، مثل خطوط لوله در هوای یخبندان، برخی کاربردهای پزشکی و الکترونیک، از درایر جذبی (با مواد جاذب رطوبت) یا غشایی استفاده میشود. برای مثال در هوای فشرده دندانپزشکی، نقطه شبنم منفی ۲۱ درجه سانتی‌گراد توصیه شده است.
| روش | چه می‌گیرد | مناسب برای |
|---|---|---|
| تخلیه دستی یا اتوماتیک مخزن | آب جمع‌شده در مخزن | همه کمپرسورها، بدون استثنا |
| جداکننده آب و فیلتر | قطره‌های مایع و ذرات | ابزارهای بادی، کارگاه عمومی |
| درایر تبریدی | بیشتر بخار آب | رنگکاری، صنعت، شبکه هوای کارگاه |
| درایر جذبی یا غشایی | تقریباً همه رطوبت | پزشکی، دندانپزشکی، خطوط در سرما |
تخلیه آب فقط یکی از کارهای نگهداری است؛ چک‌لیست کامل سرویس کمپرسور باد را هم ببینید.
سؤالات متداول
آب داخل مخزن کمپرسور طبیعی است؟
بله. هر کمپرسوری که هوای مرطوب محیط را فشرده کند، آب تولید میکند. مشکل وقتی است که این آب تخلیه نشود.
کمپرسور اویلفری هم آب جمع میکند؟
بله. اویلفری یعنی بدون روغن، نه بدون رطوبت. تخلیه مخزن در همه انواع کمپرسور لازم است.
چرا آب تخلیهشده رنگ قهوهای دارد؟
رنگ قهوهای معمولاً از زنگزدگی داخل مخزن و در کمپرسورهای روغنی از روغن است. هرچه تخلیه منظمتر انجام شود، زنگزدگی کمتر است.
برای رنگکاری درایر لازم است؟
برای کار حرفهای و در هوای مرطوب، درایر تبریدی یا دستکم جداکننده آب و فیلتر نزدیک پیستوله بسیار توصیه میشود، چون آب باعث لک و حباب در رنگ میشود.
منابع: مقاله «مدیریت میعان و دفع آن» از اطلس‌کوپکو، اطلاعات هوای فشرده دندانپزشکی از دور دنتال (Dürr Dental) و استاندارد کیفیت هوای فشرده ISO 8573-1.
